در نوشتار قبلی مطالبی درباره پدیده خاصی که در برخی از شرکتها تحت عنوان “پدیده شگرف دو دفتره” وجود دارد، بیان گردید. در این نوشتار، مطالبی درباره استانداردهای حسابرسی عملياتی تحت عنوان “ضرورت بازنگری، بروزرسانی و متناسبسازی استانداردهای حسابرسی عملياتي”، ارائه خواهد شد. در ایران طبق الزامات ماده 218 قانون برنامه پنج ساله پنجم توسعه جمهوری اسلامی ایران ( 1390 الی 1394)، “کلیه شرکتهای دولتی موضوع ماده (4) قانون مدیریت خدمات کشوری که فهرست آنها توسط دولت تعیین میشود و نیز شرکتهای پذیرفته شده در بورس مکلف گردیدند از سال دوم برنامه و حداقل یک بار تا پایان برنامه از طریق سازمان حسابرسی و یا موسسات حسابرسی عضو جامعه حسابداران رسمی ایران حسب مورد در جهت افزایش صرفه اقتصادی، کارآیی و اثربخشی فعالیت شرکتها و افزایش قابلیت اعتماد گزارشهای مالی نسبت به انجام حسابرسی عملیاتی اقدام نمایند”. با توجه به فقدان استانداردهای لازم در این زمینه، سازمان حسابرسی نیز مکلف گردید چارچوب و استانداردهای حسابرسی عملیاتی را ظرف شش ماه پس از تصویب این قانون تهیه و ابلاغ نماید (تبصره 2). در این زمینه، سازمان در سال 1390 استانداردهای حسابرسی عملیاتی را منتشر نمود. بر اساس مطالب بیان شده در بخش پیشگفتار آن، “استانداردهای حاضر، ترجمه تعدیل شده و بومیسازی شده بخشهای 1 تا 3 ، 7 و 8 استانداردهای پذیرفته شده حسابرسی دولتی آمریکا (GAGAS) از متون بازنگری شده این استانداردها در ژوئیه سال 2007 است که ازسوی اداره پاسخگویی دولت آمریکا (GAO) تدوین و منتشر گردیده است”. در این خصوص نکات ذیل قابل توجه میباشد:
1-همانطور که در پیشگفتار و متن استاندارد (به عنوان مثال بند 3-1) نیز بیان گردیده، این استانداردها عمدتا با هدف بکارگیری در بخش دولتی و غیرانتفاعی تدوین شده است. بنابراین، ممکن است با توجه به شرایط خاص ایران کاربرد و اثربخشی لازم برای انجام حسابرسی عملیاتی در بخش خصوصی و بویژه شرکتهای بورسی را نداشته باشد.
2- استانداردهای پذیرفته شده حسابرسی دولتی آمریکا (GAGAS) در سالهای مختلف (2018،2021،2024) پس از سال 2007، بازنگری و بروزرسانی گردیده در حالیکه استانداردهای حسابرسی عملیاتی ایران بدون تغییر باقی ماندهاند. با توجه به گذشت سالهای طولانی از زمان انتشار استانداردهای مذکور و تحولات صورت گرفته در کشور، ممکن است آنها متناسب با شرایط فعلی نباشند.
در پایان ضمن تاکید بر ضرورت بازنگری، بروزرسانی و متناسبسازی استانداردهای حسابرسی عملياتي یادآور میگردد که علیرغم وجود الزام برای انجام حسابرسی عملیاتی طبق قوانین مختلف، متاسفانه این نوع حسابرسی در بسیاری از سازمانها و شرکتها اجرایی نشده است. انتظار میرود، متولیان ومسئولین مربوطه بویژه سازمان بورس و اوراق بهادار و جامعه حسابداران رسمی ایران شرایط لازم جهت بکارگیری بیش از پیش حسابرسی عملیاتی توسط شرکتها و سازمانها را فراهم نمایند. امری که میتواند به آنها جهت افزایش کارائی و اثربخشی سازمانی و تحقق هر چه بیشتر و بهتر اهداف کمک کند.